باغ اکبریه بیرجند – معرفی کامل

باغ اکبریه بیرجند یکی از تجلیات از هسته اصلی پرونده منحصربفرد باغات ایرانی است و با توجه به اینکه در شرق کشور ما شاهد یک نگین درخشنده در کویر هستیم یعنی نشان دهنده تعامل انسان و طبیعت را ما اینجا توانستیم بشناسیم و منتخبش کنیم که بتواند به عنوان یک نگین در کویر مطرح شود و خلاقیت بی بدیل ایرانی را در اینجا بتوانیم به جامعه جهانی معرفی نماییم. کوشک مرکزی و اصلی باغ در دو طبقه بنا شده و تزئینات و چشم اندازهای بسیار زیبایی دارد. علاوه بر این وجود درختان بلند قامت کاج در دو طرف خیابان اصلی باغ بر زیبایی و طراوت آن افزوده است.

این باغ از دو بنا تشکیل شده که ساختمان قدیمی آن مربوط به حشمت الدوله است. ساختمان تشریفات که در این مجموعه واقع است توسط شوکت الملک تاسیس شد.

از باغ اکبریه برای موارد محل سکونت، انجام امور دیوانی و پذیرایی بکار برده می شد. باغ اکبریه در لهجه محلی  به کلاته سرکار امیر معروفیت داشت.

اسدالله علم پسر ابراهیم شوکت الملک، در برخی از ایام سال از باغ اکبریه برای محل سکونت مورد استفاده قرار می داد. اسدالله علم این بنا را وقف آستان قدس رضوی کرد و از سال 1371 هجری شمسی در تصرف سازمان میراث فرهنگی قرار گرفت.

عمارت حشمت الملک که شامل دو طبقه است در انتهای سمت شرقی این باغ قرار گرفته است.دو دالان و راهرو در طبقه همکف، ارتباط باغ اصلی، باغ جنوبی و اصطبل را برقرار می کند.

در هسته مرکزی باغ اکبریه بیرجند، عمارت مرکزی واقع شده که برای تشریفات و پذیرایی از مهمانان مورد استفاده قرار می گرفت و از تزئینات منبت، مشبک، ارسی با شیشه های رنگی بسیار عالی برخوردار است.

استخر نسبتا بزرگی بخش عمده فضای باغ را به خود مختص کرده است. این باغ دارای درختان کاج، توت و انار است و در بعضی از قسمتهای باغ گلهای تاج خروس مشاهده می شود.

باغ موزه اکبریه خراسان جنوبی همچنان پابرجاست و هم اکنون دارای سه گنجینه ارزشمند باستان شناسی، مردم شناسی، حیات وحش برای بازدید کنندگان و مشتاقان آثار یادگارهای تاریخی این شهر کهن بیرجند است. 

منبع : نشاط آوران

باغ پاسارگاد شیراز – معرفی کامل

خلق باغ ایرانی که به زمان حکومت هخامنشیان برمی گردد و ریشه باغ های ایرانی می باشد در پاسارگارد ایجاد شده است. 

در شهر باستانی پاسارگارد، دشتی دیده می شود که حاشیه آن را دورنمایی از تپه ها با شیب ملایم در برگرفته است که سرمایه دشت پاسارگارد علاوه بر خاک رسوبی حاصلخیز، رودخانه پلوار است که در 50 کیلومتری غرب ده بید سرچشمه گرفته و پس از عبور از باغ پاسارگاد شیراز به رود کر پیوسته و به دریاچه بختگان می ریزد.

با توجه به پلان پاسارگاد ، این باغ در قلب بنای پاسارگادقرار گرفته است و به دلیل اینکه معماری و نظام باغ سازی کلاسیک ایرانی از این باغ شروع شده، باغ پاسارگاد به عنوان مادر باغات ایرانی مطرح شد. این باغ در سه کیلومتری جاده شیراز به آباده واقع شده است.

باغ پاسارگاد شیراز و نحوه شکل و شمایل آن به دستور کوروش بزرگ ایجاد شد. الگوی تمام باغ ها که در جلوی کاخ ها و معابد شکل می گرفت و در دوره اسلامی تکرار شد از این باغ بود. اصول ریاضی و هندسی در طراحی باغ های ایرانی از پاسارگاد صورت گرفته است. برای رساندن آب به سرتاسر باغ 900 متر کانال از سنگ آهک ساخته شد. کف های سنگی با تعدادی حوضچه در باغ دیده می شود که تکنولوژی برای جریان آبرسانی باغ بودند.

باغ پاسارگاد شیراز از گلهای رنگارنگ و انواع درختان و پرندگان پر بوده که کوروش با سلیقه و نظر خود آن را به باغی بی همتا در آورده بود. جوی های سنگی این باغ با سیستم گردش آب، آبیاری می شده است. آب نماهای باغ علاوه بر آبیاری جنبه تزئینی و زیبایی نیز داشته است. دو کوشک در دو سوی باغ برای استراحت و تماشای فضای دل انگیزش طراحی و اجرا شده است. همه کاخ ها در پردیس بوده و هر کاخی دارای فضای سرسبز در اطرافش است.

گونه های درختی بومی در این باغ به چشم می خورد که لازم است توسط گیاه شناسان مورد بررسی قرار بگیرد.

کاوش های باستان شناسان در منطقه پاسارگاد باعث شد که یک سیستم آبیاری شامل حوضچه ها و جوی ها، کاخ ها را احاطه کند و پاسارگاد را به دلیل وجود چهار کرت یک شهر براساس نقشه چهارباغ بدانیم. قابل توجه است که باغ پاسارگاد هم باغ کاخ و هم باغ آرامگاه محسوب می شود.

منیع : نشاط آوران

باغ ارم شیراز – معرفی کامل

در روایت است که شداد پسر پادشاه حجاز برای رقابت با بهشت، باغی ساخت و ارم نامش کرد. باغ ارم شیراز هرچند دایه ای ندارد اما در بهشت آثاربودنش تردیدی روا نیست. باغ ارم در دامنه کوه آسیاب سه تایی و در حدود سه کیلومتری کوه معروف بابا کوهی در شمال غربی شیراز قرار دارد. این باغ تا حدود سال 1325 هجری شمسی خارج از محدوده شهر بوده و اطراف آن بیابان و رودخانه ها و سنگلاخ بوده است. به تدریج و با دامن گستردن شهر، باغ ارم عملا در دل شهر جای گرفت. به توصیف کلاوی خود در ایران، هرشهر و قصری باغ هایی داشت که بسیاری از آن ها به ویژه در ایام نوروز مورد استفاده مردم قرار می گرفتند. فرصت الدوله شیرازی  در توصیف باغ نوشته است: استانی است بی مثال و گلشنی است بهشت تمثال، سروهایش سر به افلاک کشیده، آبشارهای متعددی از هرجانب آن روان است و سبزه های اطراف جوی اش چون خط بر گرد عارض نوش لبان می باشد.

در بالای عمارت باغ ارم هلالی های زیبایی ساخته اند که در اصطلاح معماران محلی فارس، سنتوری نامیده می شود. روی این هلالی ها با کاشی های رنگین و نقش دار به شیوه کاشی کاری دوره زندیه و قاجاریه تزیین شده است. در هلالی میدان که بزرگترین هلالی است نقش ناصرالدین شاه سوار بر اسب سفیدی دیده می شود که نیم تاجی در جلوی کلاه او نقش بسته است. در اطراف او سه نقش دیگر برگرفته از داستان های فردوسی و نظامی کار شده است. نقش داریوش هخامنشی و دیگری شکار آهویی توسط پلنگی به چشم می خورد. دیده آرمان باغی بی تردید دیده ای مذهبی است و برگرفته از توصیف فردوس برین اندیشه های باستانی ایران در دوره اسلامی تعویق می خورد و در طراحی آرمان باغ ها خود می نماید.

در عصر صفویه جهانگردان در سفر به ایران از باغ ارم بازدید کرده و توصیفات فراوانی از آبادی و شکوه باغ نوشته اند. در عهد کریم خان زند باغ ارم همچون سایر ابنیه تاریخی شیراز مورد مرمت قرار گرفت.

ایوان ساختمان اصلی رو به مشرق بنا شده و در طبقه دوم و سوم تکرار شده است. در جلوی این ایوان زیبا، دو ستون سنگی یکپارچه کار گذاشته شده است.

استخر روبه روی عمارت آبنمای بزرگی است که تصویر عمارت در آن نمایان است. این استخر بزرگ 335 متر مربع مساحت دارد. آب روان و زلال نهر اعظم پس از گردش در حوض خانه وارد استخر و جوی های اطراف آن می شود.

بلندترین سرو ناز باغ که از شهرت بین المللی هم برخوردار است سروی به ارتفاع 35 متر است که گویی دستان هنرمند قامت مزونش را تراشیده اند. در باغ، درختان دیگری همچون کاج، افرا، ارغوان، بید مجنون، سیاه بید، بید مشک، سپیدار، اکالیپتوس و نیز درختان میوه ای چون مرکبات، انار، ازگیل، خرمالو، گردو، بادام، سیب و گلابی قرض شده است. گویی باغبان هوشیار خواسته نعمتهای بهشتی را در این بهشت کوچک به تمام جای دهد. پس از آب، درختان مهم ترین نقش را در شکل گیری باغ ایرانی دارند. پیشینه درختکاری در ردیف های منظم بسان صفوف سربازان به دوره کوروش کبیر باز می گردد.

منبع : نشاط آوران

باغ فین کاشان – معرفی کامل

باغ فین کاشان باغ ایرانی است که حمام فین در آن قرار دارد. این مکان جایی است که ناصرالدین شاه در سال 1852 میلادی صدرالعظم خویش، امیرکبیر را به قتل رسانید. مساحت باغ فین 23 هزار مترمربع می باشد و حیاط مرکزی با دیوار، بارو و برج های استوانه ای شکل احاطه شده است. قدمت باغ فین کاشان را به دوران حکوت آل بویه می دانند. در سال 1573 میلادی، زلزله مهیب باعث تخریب باغ شد. میراث فرهنگی طراح فین کاشان را غیاث‌الدین جمشید کاشانی دانسته در حالیکه منابع دانشگاهی آن را به شیخ بهائی نسبت دادند.

شاه سلیمان صفوی پیرامون چشمه فین، صفه ای را ساخت و نام  چشمه را به چشمه سلیمانیه تغییر نام داد. آب موجود در جوی ها، استخرها و حوض های باغ از این چشمه تامین می شود. آبی که در حوض اصلی وجود دارد از چشمه های حوض جوش تامین می شود.

یکی دیگر از ورودی های آب چشمه به باغ از داخل حوض جوش می باشد که در ضلع جنوبی باغ واقع شده است. این حوض دارای یکصد و شصت حفره می باشد که 80 حفره کار ورود آب را از حوض جوش انجام می دهند. خروجی آب از حوض جوش به طرف حوض 12 فواره هدایت می شود. حوض جوش از شاهکارهای سامانه انتقال آب در قدیم و از نظام مهندسی خاصی برخوردار است.

وجود عناصر پویای آب و درخت در کنار ابنیه ای که عناصر ثابت معماری هستند به این اثر تاریخی و فرهنگی هویتی زنده بخشیده است. باغ فین کاشان، در حال حاضر زنده و پابرجاست و روش ایجاد منظر فرهنگی را به خوبی معرفی می نماید.

در عمارت بالای سر در باغ فین کاشان، دو طبقه فوقانی و تحتانی دیده می شود. طبقه تحتانی شامل هشتی ورودی، اتاق نگهبان و ورودی به باغ است. طبقه فوقانی بالاخانه ای بزرگ و زیباست که در آن درهای مشبک و ارسی و سقف ها با نقاشی های زیبا به چشم می خورد.

پس از اینکه به محوطه باغ وارد می شویم بنای عظیم کوشک صفوی تجلی می شود که این بنا از خشت و آجر ساخته شده و طراحی آن به صورت متقارن انجام گرفته است. بر روی کوشک صفوی عمارت بزرگ  کلاه فرنگی قرار داشته که در اواخر دوره قاجار به دست سرکشانی تخریب گردید.

کوشک صفوی باغ فین کاشان برای تفریح شاهانه و خوشگذرانی در دو طبقه ساخته شده بود. این بنا به دلیل خطای دید در وسط باغ دیده می شود.

منیع : نشاط آوران

شهر شوش – معرفی کامل

شهر شوش با وسعتی حدود 1800 هکتار جمعیتی بیش از دویست هزار نفر دارد که حدود 115 هزار نفر ساکن روستا و در حدود 85 هزارنفر شهرنشین می باشد. انواع زبان های لری، عربی، فارسی و دزفولی در شهر شوش صحبت می شود. 110 کیلومتر به سمت شمال غربی اهواز طی می کنیم تا به زیارت حضرت دانیال نبی(ع) در شهر شوش نائل شویم. در شهر شوش چهار پیامبر بنا به روایات شیعی زمان ظهور در رکاب حضرت ولی عصر(عج)، پرچمدار آن حضرت می باشند.

شهر شوش از جنوب با اهواز، از شمال با اندیمشک، از شرق با دزفول و از غرب با دشت عباس همسایه می باشد، با مردمانی مهربان و خون گرم که حق همسایگی را ادا می کنند. در منطقه شوش، سه رودخانه دز، کرخه و شاپور جریان دارد که رودخانه شاپور با گذر از میان شهر صحنه های بدیعی از زیبایی و چشم نوازی رقم می زند. شوش را کهن ترین شهر جهان می دانند که 6 هزار سال پیش بنا شد و به یکی از مراکز عمده تجارت شرق و غرب تبدیل گشت.

همین امر بازرگانان را برای ثبت و ضبط اموال خود به ابداع خط واداشت که سرآغاز انقلاب بزرگ در تاریخ بشریت شد. مجموعه میراث فرهنگی در شوش مجموعه ویژه ای است که از فراز قلعه شوش بهتر می توان عظمت این میراث را مشاهده کرد. بنای این قلعه در سال 1897 به دستور دمرگان سرپرست هیئت باستان شناسی فرانسوی با طرحی شبیه زندان باستیل آغاز شد. این قلعه تحت نظارت پیر معمار منطقه حاج مصطفی دزفولی ساخته شد و تمام مصالح آن از همین جا تامین گردید.

آجرهایی که از حفاری های شوش و چغازنبیل و هفت تپه به دست آمده بود در این قلعه به کار رفت بطوریکه قلعه شوش خود موزه ای زیبا از آجرهای کهن است. از قلعه شوش به سمت کاخ آپادانا می رویم که 5 قرن قبل از میلاد به دستور داریوش بر روی آثار و بقایای ایلامی بنا گذاشته شد. مصالح این کاخ از کشورهای سیطره ایران که درتاریخ بیش از 20 سرزمین را تشکیل می داد به اینجا آورده شد.

سری به موزه شهر شوش می زنیم با اینکه غارتگران فرانسوی از دوران قاجار تا سال 1357 هزاران مکشوفه را از این منطقه با خود بردند تا موزه لوور را زینت بخشند باز هم شوش آنقدر غنی است که موزه شهر را دیدنی کند.

اینجا منطقه حفاظت شده کرخه زیستگاه گوزن ایرانی است که گونه ای نادر در جهان است.

به زیارتگاه و آرامگاه دعبل خزاعی شاعر بلند آوازه شیعی می رویم و بعد از بازدید از این مکان زیبا پانزده کیلومتر به سمت جنوب شرق این شهر برویم و از هفت تپه کهن و قدیمی دیدن نماییم.

تمدن هفت تپه به هزاران سال قبل از میلاد بر می گردد، هرچند آثاری که در موزه این شهر نگهداری می شود تا دوران ایلامیان در بر می گیرد. هفت تپه اکنون به نیشکرش مشهور است، هم کارخانه عظیم آن و هم مزارع گسترده زیبایش، بعد از هفت تپه به دیدن چغازنبیل می رویم. این بنای باشکوه معبد ایلامیان است که به دستور اونتاش پادشاه این قوم 3250 سال پیش ساخته شد. در چغازنبیل محل برگزاری مراسم آیینی ایلامیان انجام می شد که نوعی رصدخانه با ساعت خورشیدی و نیز تالار موسیقی در آن قرار دارد. 

به شوش بر می گردیم. شهر شوش زیبا و سرافراز بعد از جنگ تحمیلی رونق گرفت. شهری که قبل از انقلاب اسلامی تا مرز فراموشی رفته بود، در دوران دفاع مقدس بلند آوازه شد و دوباره جان گرفت و ایستاد، در تجارت و کشاورزی رونق یافت

منبع : نشاط آوران

کاخ گلستان تهران – معرفی کامل

کاخ گلستان تهران در باغی مملوء از درختان سرسبز و آبنمایی زیبا واقع شده است. این مجموعه در دوره صفویان ساخته و در زمان سلسله قاجار بازسازی شده است. خانواده سلطنتی قاجار در این کاخ زندگی می کردند. عمارات بادگیر یکی از برجسته ترین ساختمان های مجموعه گلستان است.

روی گنبد طلایی رنگ این مجموعه برج بادگیری با حاشیه های سبز، زرد و آبی وجود دارد. بادگیرها برای هدایت باد خنک به داخل ساختمان طراحی و ساخته شده اند. در زمان حکومت قاجاریه کاخ گلستان ، مرکز هنر و معماری ایرانی به حساب می آمد. این مجموعه شامل قسمت های گوناگونی از جمله کاخ ها، موزه های کاخ گلستان و تالارهای مختلف می باشد و حالا این کاخ یک جاذبه گردشگری برای علاقه مندان به هنر و تاریخ ایران است.

کاخ گلستان با در اختیار داشتن نقاشی، آینه کاری، کاشی کاری و گچ بری، منبت کاری و پنجره های مشبک مظهر زیباترین هنرهای ایرانی است.

یکی دیگر از تالارهای کاخ گلستان تهران، تالار سلام یا تالار استقبال نام دارد. جایی که پادشاهان در آن جا به استقبال از مهمانان خارجی و عالی رتبه ای که به ایران سفر می کردند می رفتند. این تالار به جهت آینه کاری ها و گچبری های ظریف کاری و نفیسش معروف است. سقف و دیوارهای این تالار با گچبری های پوشیده شده اند و کف زمین موزائیک است.

ارتفاع سقف تالار سلام 30 متر است. کل این سازه به عنوان یکی از مرتفع ترین ساختمان های زمان خودش به حساب می آمد. تالار سلام با برگزاری مراسم استقبال ویژه در حضور پادشاه در نظر گرفته شده بود. در زمان حکومت ناصرالدین شاه از این تالار برای نمایش نقاشی های ایرانی و اروپایی در کنار هدیه هایی که به درباریان پیشکش شده بود استفاده می شد.

عمارت شاه نشین به لحاظ ظرافت و نقش و نگار زیباترین عمارت مجموعه کاخ گلستان است. آینه کاری، گچ بری، نقاشی، خاتم کاری، معرق و هزاران هنری را که ایرانی در آن سرآمد است در این تالار به وضوح می توان مشاهده کرد که هرکدام از این هنرها در این عمارت به حد کمال رسیده است. چلچراغ هایی به سقف آویزان است که زیبایی بنا را دو چندان کرده و همچون ستاره هایی در شب سوسو می زند. در حواشی و حدفاصل سقف و دیوارهای بنا، تابلوهایی نقاشی شده که بیشتر چشم اندازهای طبیعی است که با ظرافت خاصی بر روی آینه کاری ها ترسیم شده است.

پلان تالار اصلی این عمارت به صورت بعلاوه بوده و این تالار با ارسی بسیار وسیع و زیبا به همراه تزئینات آینه کاری و گچ بری آراسته شده است. در نقش هایی که روی آینه کاری های سقف جا خشک کرده اند بیشتر مناظر و دورنماهایی را می بینیم که نشان کمتری از آن را می توان در فرهنگ گذشته ایرانی مشاهده کرد و بیشتر به خوش گذرانی و هوس رانی شاهان قجر طعنه می زند. تالار شاه نشین عمارت بادگیر که در واقع بخش اصلی عمارت است با نور و سیم تزیین شده است.

 دو ستون گچ بری مارپیچ که با ظرافت نقاشی شده و شاید کمتر ستونی را بتوان دید که این چنین رنگارنگ و مارپیچ سمت آسمان می رود. سبک ستون های این عمارت بیشتر به سبک دوره زندیه شباهت دارد. کف پوش معرق هفت رنگ با طرح بته جقه و زرد و دیوارها و سقف آیینه کاری و نقاشی شده تزئینات دیگر این تالار هستند. بین بیرونی و اندرونی این بنا نیز چون دیگر بناهای کاخ گلستان تهران ارسی های عالی با گره چینی و تزئینات شیشه و آینه قرار گرفته اند که شیشه های رنگی دست ساز شیشه گران چیره دست ایرانی و آینه های مصقل در کنار گره چینی ظریف خطاطان و نجاران اوج هنر و ظرافت ایرانی را به رخ می کشد.

پادشاهان قاجار معمولا اگر در ایام تابستان در تهران بودند و به ییلاق نمی رفتند از این حوض خانه استفاده می کردند و تاجگذاری مظفرالدین شاه قاجار در سال 1313 هجری قمری نیز که مصادف با تابستان و گرمای شدید تهران بود، در تالار همین عمارت بر روی تخت طاووس برگزار گردید.

یکی از مرتفع ترین بناهای کاخ گلستان، عمارت شمس العماره می باشد. که ناصرالدین شاه قاجار به دلیل علاقه به بناهای کشورهای غربی آن را ساخت.

منبع : نشاط آوران

روستای میمند – معرفی کامل

در شمال غرب استان کرمان و در فاصله 37 کیلومتری شهرستان بابک، روستای میمند واقع شده است.

کیچه راهرویی است که برای دسترسی جهت حفر اتاق ها در اطراف ایجاد شده است. تاج محمد مسیحا پس از بازگشت از خانه خدا این مسجد را دست رنگ کرده و وقف نمود.

ساخت مسجد به سال 1240 هجری قمری تخمین زده می شود. با تحقیقات انجام شده در خصوص سنگ نگاره های موجود در جوار میمند قدمت این روستا در حدود 12 هزار سال پیش تخمین زده می شود. وجود 400 واحد مسکونی با بیش از 2500 اتاق دست کند در دل کوه نشان از اقتدار و صلابت مردمان این دیار است.

جنس بستر روستا، رسوب سیلیسی است و آهک و در بالاترین ارتفاعات لایه ای از سنگ های آذرین است. این فضا ابتدا 3 کیچه مسکونی مجزا از هم بوده که حدود 300 سال پیش توسط محمد ملا علی محمد از مالکان خریداری شده و با برداشتن دیوار بین اتاق ها، این حسینیه با نام حسین بن علی(ع) وقف گردیده است.

به گمان برخی از کارشناسان به خاطر وجود دو آتشدان بزرگ و هم چنین پیشینه زردتشتیان در این روستا این مکان آتشکده بوده است. در حال حاضر پس از مرمت از این مکان به عنوان مرکز اسناد و موزه مردم شناسی استفاده می شود.

حمام، کنار رودخانه احداث شده تا آب مورد نیاز به راحتی تامین شود. فضای اصلی حمام شامل ورودی، رختکن و حوض، گرمخانه و خزینه می باشد. از این حمام تا سال 1350 هجری شمسی استفاده می شده است.

روستای میمند ، سه گونه اقامتی آغل ها، آبادی ها، دستکند را شامل می شود  که شیوه معماری هرکدام متفاوت می باشد که مردم روستای میمند برای استفاده از مراتع سرسبز اطراف روستا در چهار ماه اول سال که هوا مساعد است به اقامتگاه آغل ها ، برای استفاده از محصولات مزارع و باغات در چهار ماه دوم سال به اقامتگاه آبادی ها و مزارع  و درنهایت در چهار ماه آخر سال برای استفاده از بستر طبیعی کنده شده در دل کوه به جهت پناه بردن از سرمای زمستان کوچ می کنند.

از جاذبه های میمند میتوان به پوشش گیاهی بکر و دست نخورده و وجود تنوع گیاهان، درختچه ها و درخت ها، پوشش جانوری متنوع، دره های سبز و مناظر بدیع گدازه های آتشفشانی اشاره نمود. پوشش گیاهی روستای میمند از نوع استپ کوهپایه ای است که مهم ترین گیاهان منطقه می توان به بنه، بادام کوهی،زارچ و گیاهان دارویی آلاله، آویشن، بابونه، پونه، کلپوره و محصولات کشاورزی گردو، بادام ،انگور و گلابی اشاره کرد.

منبع : نشاط آوران

شهر سوخته – معرفی کامل

جنوب شرق ایران که امروزه استان های کرمان، هرمزگان و سیستان و بلوچستان را در بر می گیرد منطقه ای هست که به خاطر موقعیت جغرافیایی ویژه اش جمعیت کمی دارد، این منطقه شهر سوخته نام دارد. پیش از این تصور می شد که در دوران کهن هم اوضاع به همین ترتیب بوده است. در حدود چهاردهه پیش باستان شناسان پی بردند که شهر سوخته نه تنها مسیر ارتباطی بین تمدن های شرق و غرب بوده بلکه حلقه اتصال و مکمل تمدن های ماوراءالنهر در شمال، سند در شرق و بین النهرین در غرب هم محسوب می شده است.

پروفسور توزی، باستان شناس معروف ایتالیایی و کاشف شهر سوخته حتی وجود حیات و تمدن شهر سوخته را به هزاره هشتم پیش از میلاد  نسبت داده است.

 اهمیت شهر سوخته زاهدان از دو جنبه است: اول اینکه در حدود سال های 2200 تا 3200 پیش از میلاد مهم ترین مرکز استقرار در سیستان بوده و مهم تر اینکه با 151 هکتار وسعت در دو هزار و پانصد سال پیش از میلاد، بزرگترین شهر و مرکز تمدن در دنیای شرق فارس بوده است. عده ای معتقدند شهر سوخته، شهر معروف رستم بوده که بهرام با مالیدن نفت به چهار گوشه، آن را به آتش کشیده و در روایت دیگر شهر سوخته را شهر سوته به معنای شهر بزرگ نامیدند. آثار موجود در این شهر به دو دلیل در طول هزاران سال به همین صورت دست نخورده و سالم باقیمانده است. اول: انحراف رود هیرمند از مسیر و بستر خودش هنگام طغیان و دیگری بالا آمدن مداوم نمک به قشر سطحی زمین. نمک لایه خشک و سیمانی، سطح زمین ایجاد کرده است. این قشر ساروجی از تخریب آثار و اشیا جلوگیری کرده و مهم تر اینکه باعث فقط بیولوژیک خاک شده است. به همین خاطر باقی مانده موی سر، چوب، پارچه، طناب و حتی بذر و دانه انواع گیاهان به همان حالت اولیه هنوز به چشم می خورد.

پروفسور توزی درباره شهر می گوید: برای تعیین موقعیت شهر حفاری های عمقی و سطحی در نقاط مختلف انجام شد. شکل قدیمی شهر و ساختمان های شهری پدیدار گشت و معلوم شد شهر سوخته در 3200 قبل از میلاد ساخته شده و در 2200 قبل از میلاد ناگهان از بین رفته است. عمر این تمدن 900 سال می باشد. اما سوالی که پیش می آید این است که چطور می شود دو تمدن یکی در کویر و دیگری در منطقه آباد و آماده مثل دشت حاصل خیز فارس همزمان وجود داشته و سوال دیگر اینکه چطور می شود که این تمدن 900 ساله به ناگاه محو و نابود شود.

برای پیدا کردن پاسخ این پرسش باید به هزاران سال پیش تر برگردیم. زمانی که هنوز قسمت اعظم کره زمین پوشانده از یخ بود، فلات ایران از دوره باران عبور می کرد. در این دوره تا دره های مرتفع هم زیر آب بودند. فلات مرکزی ایران که امروزه بیابان و نمکزار است در آن زمان دریاچه وسیعی را تشکیل می داد. پس از دوره باران، دوره خشک آغاز شد. کم شدن باران و کم شدن جریان رودها قطعه زمین هایی را تشکیل داد که سر از خاک بیرون آوردند و حد فاصل دشت ها و کوه ها بودند. دشت سیستان در مذهب رود هیرمند با بهره گیری از ذخایر رسوبی آبرفتی این رود بوجود آمد و گروه های انسانی را به سمت خودش کشید. جانوران از کوه ها به دشت ها آمدند. آدم ها که با شکار روزگار سپری می کردند در دشت ها ساکن شدند. انسان کوچ نشین یک جانشین شد و یک جانشینی ملزومات خودش را طلب می کرد. انسان ها به فکر ابداع ابزار جدید افتادند. ابزار و وسایل جدید با ترکیب عناصر موجود در طبیعت.

سر اورل اشتین جغرافی دان و کاوشگر بریتانیایی در دوران قاجار از روی همین نشانه ها، اطلاعات مفیدی را درباره شهر سوخته جمع آوری کرد اما پروفسور مارتیسو توزی سرپرست کاوشگران ایتالیایی از سال 1960 میلادی فعالیت های باستان شناسی را در این منطقه آغاز کرد. بعد از یک وقفه کوتاه در سال 1376 دکتر سید منصور سید سجادی از شاگردان دکتر توزی این فعالیت را از سرگرفت.

اشیایی که در شهر سوخته ایران جمع آوری شد شامل اشیاهای زینتی، مربوط به پیشه ها، مورد استفاده در زندگانی روزمره و مواد غذایی بود.

در شمال شرقی شهر سوخته تپه هایی پی در پی  شامل بخش مرکزی، ناحیه صنعتی و بناهای یادمانی و گورستان واقع شده است. بخش مسکونی شهر سوخته، هشتاد هکتار بوده است. این منطقه که امروزه محیط زیستش به صورت کامل بیابانی است و فقط درختان گز مشاهده می شود در 5 هزار سال قبل از میلاد دارای پوشش گیاهی سرسبز و متنوع شامل درختان افرا، بید مجنون و سپیدار به وفور وجود داشته است. فعالیتهای صنعتی و هنری بسیار در این شهر صورت می گرفت. در کاوشهایی که به عمل آمد زیورآلات جالب و بدیع به دست آمد. در شهر سوخته کارگاه های صنعتی برای ساخت سفال و جواهرات بوده که سوخت حاصل برای انجام این کار را از قطع درختان منطقه به دست می آوردند.

در شهر سوخته ایران شگفتی هایی نظیر: نخستین یک چشم مصنوعی جهان، جراحی مغز، خط کش 5 هزار ساله، قدیمی ترین تخته نرد جهان، نخستین انیمیشن جهان و گورستان  کشف و ضبط شده که همگان را به تعجب واداشته است.

منبع : نشاط آوران

برج گنبد قابوس – معرفی کامل

برج گنبد قابوس یادگاری از سلسله آل زیار و قابوس بن وشمگیر و هم چنین یکی از بزرگترین بناهای اسلامی است. این برج در قرن چهارم هجری قمری به دستور قابوس بن وشمگیر و با هنرمندی معماران ایرانی بنا شده است. این بنا با گذشت بیش از 1000 سال و دیدن حوادث بسیار همچنان پابرجا و استوار مانده است. این امر بیانگر توانایی هنرمندان و معماران ایرانی است که با کمترین امکانات و بدون فناوری پیشرفته چنین بنایی را ساخته اند.

در معماری ایرانی به چنین بناهای عظیم و گنبدی میل می گویند. مردم گنبد کاووس که بخشی از آن ها ترکمن هستند نیز این بنا را به همین نام می شناسند. این میل ها برای تعیین مسیر کاروان ها احداث می شده است که در معماری ایرانی زیاد به چشم می خورند. اما شکوه و عظمت هیچ یک از آن ها به پای این برج یعنی برج گنبد قابوس نمی رسد. این برج همچنین راهنمای خوبی برای کاروان هایی بوده است که از نقاط دور به شهر جرجان، نزدیک گنبد کنونی می آمده اند.

مشخصات و ابعاد بخش های مختلف برج به این شرح است:

ارتفاع برج گنبد قابوس از سطح تپه خاکی: 55 متر ، ارتفاع مخروطی برج: 18 متر ، ارتفاع تپه خاکی زیر برج: 15 متر ، ارتفاع برج از سطح زمین: 70 متر ، محیط داخلی گنبد: حدود 30 متر ، محیط خارجی گنبد: حدود 60 متر

کتیبه ای به خط کوفی دیوار خارجی برج را آراسته است که مضمون آن چنین است:

به نام خداوند بخشاینده مهربان ، این قصر عالی متعلق به امیر شمس المعالی قابوس بن وشمگیر است که در زمان حیات خود در سال 397 هجری قمری مصادف با 997 میلادی امر به بنای آن نموده است.

به علت نبودن فن آوری پیشرفته در آن زمان و مرتفع بودن این بنا به نظر می رسد برای ساخت آن از تپه های خاک مارپیچ و پله ای که اطراف بنا را تا انتهای آن احاطه کرده بود بجای داربست استفاده کرده است. با این کار گویی گنبد کاووس بر روی تپه ای خاکی بنا شده است. در زمان تصرف نواحی شمالی ایران توسط دولت روس و بعد از تشکیل کمیسیون بین دو دولت برای حل مسائل مرزی ، گنبد قابوس جزء کمیسیون روس ها بوده است. در همین زمان  دو خندق به طول های 270 و 1030 متر دور برج حفر کردند که خندق دوم گرداگرد خندق اول قرار گرفته بود. روس ها ستاد امور انتظامات و قراول خانه خود راروی تپه و پای گنبد کاووس بنا کرده بودند. در قطعه زمین بین دو خندق خانه بلند پایگان روس قرار داشته است. هم چنین فروشگاه هایی نزدیک این خانه ها وجود داشتند.

اطراف در ورودی، پایه های بنا و روزنه های بالای گنبد کاووس صدمات زیادی دیده بود به طوری که در بعضی از قسمت ها حفره های عمیقی ایجاد شده و بنا در حال فروریختن بود. براثر اصابت گلوله به شرق و غرب گنبد مخروطی، حدود 2تا3 متر از آن تخریب شده بود.

کاوشگران ابتدا کف های برج قابوسرا حفر نمودند ولی پس از این که از یافتن گنج مأیوس شدند به تصور اینکه گنج در گنبد مخروطی وجود دارد به آن تیراندازی کردند.

آنجا مکانی است که اگر در مرکز آن بایستید و چیزی بگویید پژواک صدایتان را به خوبی می شنوید. می گویند پیکر قابوس ابن وشمگیر در تابوتی بلورین جای داشته و از سقف برج گنبد قابوس آویخته بوده است و هر بامداد نور خورشید از روزنه برج برآن می تابیده است.

گویا در آغاز اسلام پیکر بزرگان را به سقف می آویخته اند تا مردم به آنها وداع کنند و پس از مدتی آنها را در آرامگاهشان دفن می کرده اند.

آندره گدار در این باره می گوید: در هیچ جای بنا پله ای نیست که به بالا راه داشته باشد و در جای دیگر به حفاری های روس ها در کف برج اشاره می کند و نتیجه می گیرد قابوس در زمین هم دفن نشده است.

بر طبق منابع تاریخی مقبره قابوس همین جاست. اما تاکنون آثاری از مقبره یافت نشده و حفاری های سال 1939 میلادی نیز چیزی را روشن نمی کند. برج قابوس، یادگار قابوس ابن وشمگیر تاکنون سه بار مرمت شده است:نخستین بار در سال 1931 میلادی، سپس در سال 1940 و سومین بار در سال 1962 میلادی.

توصیف این همه شکوه و زیبایی تقریبا غیرممکن است. خوب امیدواریم از این بنای شگفت انگیز در شهر تاریخی گنبد کاووس در استان گلستان بازدید نمایید.

منبع : نشاط آوران

آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی – معرفی کامل

تاریخچه : یکی از مظاهر زیبای فرهنگ و تمدن ایران ، مکان تاریخی آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی است.  این آرامگاه در سال 2010 میلادی به ثبت فهرست میراث جهانی یونسکو رسید.

صفی الدین ابوالفتح اسحاق  معروف به شیخ صفی و به شمس الدین لقب نهاده شده  و شاعر ، عارف در قرن هشتم هجری قمری می باشد.

با 19 واسطه نسب ایشان را به امام موسی کاظم(ع) رسانده اند. صفاتی برای صفی الدین اردبیلی در ریحانه الادب همچون شیخ العارفین، قطب الاقطاب و برهان الاصفیاء بیان شده است.

صفی الدین اردبیلی در روستای کلخوران  متولد شد. پدر ایشان کشاورز بود. شیخ صفی از همان دوران کودکی توجه ویژه به امور مذهبی داشت. شیخ صفی الدین اردبیلی در جوانی به حفظ قرآن و تحصیلات علوم مقدماتی، زهد وریاضت پرداخت. در جوانی دارای چهره و بصیرت زیبایی بود که او را یوسف ثانی می خواندند. ایشان در روزگار اولجایتو و ابوسعید بهادرخان ایلخانی زندگی کرد و به دلیل مقام عرفانی همواره مورد توجه ایلخانان مغول بود.

شیخ صفی اردبیلی از مریدان بزرگانی همچون شیخ بیضاوی و امیر عبدالله بود و امیر عبدلله ایشان را به دیدار شیخ زاهد گیلانی تشویق نمود و شیخ صفی الدین اردبیلی به مدت 25 سال در حلقه مریدان شیخ زاهد شد و فنون طریقت را از ایشان اخذ کرد. هم چنین شیخ صفی با دختر شیخ زاهد بنام بی بی فاطمه ازدواج نمود. شیخ صفی در دوران عمر خود به هدایت طالبان مشغول بود و بیش از 100 هزار نفر را تربیت کرد. تعداد مریدان شیخ صفی الدین اردبیلی در آسیای صغیر نیز بسیار بوده است.

شیخ صفی در پایان عمرش به سفر حج رفت و قبل از رفتن پسرش را جانشین خود قرار داد. در طی بازگشت از سفر به مدت دوازده روز بیمار شد و در سن 85 سالگی در اردبیل درگذشت. فرزندان شیخ صفی الدین اردبیلی و مخصوصا پادشاهان صفوی بنای باشکوهی را بر سر قبر او ساختند که اکنون به بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی  معروف می باشد.

بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی هم اکنون شامل قسمت های زیر است:

بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی:

آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی معروف به گنبد الله الله می باشد.  معماری این اثر یکی از مظاهر شگفت انگیز هنر ایرانی است . داخل این مقبره به شکل هشت ضلعی و خارج آن استوانه ای شکل می باشد. داخل آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی از گچبری ها و تزئینات گیاهی استفاده شده و آیات قرآنی با خط های زیبا خوشنویسی شده است  و از نفایس هنری ایران در قرن هشتم که زیر نظر صدرالدین موسی ساخته شد می توان به صندوق چوبی خاتم کاری  و مینا کاری مقبره اشاره نمود.

آرامگاه شاه اسماعیل اول:

آرامگاه شاه اسماعیل اول از نظر تزیینات هنری از با شکوهترین بخش های مجموعه آرامگاه شیخ صفی می باشد. کتیبه گچبری که در آرامگاه شاه اسماعیل اول واقع شده و  توسط خوشنویس معروف زمان شاه عباس کبیر بنام علیرضا عباسی صورت گرفته از این جمله است.

آرامگاه محیی الدین محمد:

آرامگاه محیی الدین محمد در سال 724 هجری قمری ساخته شد. محیی الدین محمد فرزند شیخ صفی الدین اردبیلی است. آرامگاه محیی الدین محمد معروف به حرمخانه  می باشد که از یک راهرو و دو فضای چهار گوشه تشکیل شده است. با گذشتن از ورودی اصلی که در سمت راست دیوار شاه نشین است وارد راهرویی فاقد تزئین و کتیبه می شویم. در انتهای شرقی راهرو به رواقی منتهی می شویم که با گنبدی کوتاه از داخل رسمی بندی شده است. هم چنین در دیواره ضلع جنوبی رواق حرمخانه نگاره های اسلیمی و گل های شاه عباسی دیده می شود.

عمارت چینی خانه:

عمارت چینی خانه از پدیده های شگفت انگیز هنر ایران در قرن یازدهم از نظر سبک معماری و تزئینات است. این عمارت به دستور شاه عباس کبیر ساخته و طراحی آن توسط شیخ بهایی صورت گرفت. امپراطور چین به شاه عباس کبیر چینی هایی به اشکال متنوع لنگری های بزرگ فغفوری، مرتبان ها، بادیه ها و دیگر ظروف  باارزش غوری و فغفوری اهدا نمود که توسط شاه عباس کبیر به این عمارت وقف گردید.

اکثر این ظروف دارای مهر شاه عباس می باشد. از برجسته ترین ویژگی های معماری این عمارت می توان به طاق نماهای پرکار گچی اشاره نمود. از دیگر تزئینات داخل عمارت می توان به کاشیکاری، گچبری و نقاشی های تذهیب متذکر شد.

مسجد جنت سرا:

بزرگ ترین و بلند ترین عمارت مجموعه آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی است. مسجد جنت سرا از قدیمی ترین بناهای مجموعه و در زمان شاه طهماسب اول با عنوان ایوان جنت سرا معروف بود.

تالار دارالحفاظ:

تالار دارالحفاظ تحت نظارت صدرالدین موسی در قرن هشتم ساخته شده و محل تجمع حافظان و قاریان قرآن بوده است. این تالار در حال حاضر به قندیلخانه معروف می باشد.

دارالحدیث:

در مقابل مسجد جنت سرا، فضای بلندی با دو ایوان و رواق دیده می شود که دارالحدیث نام دارد. در گذشته از آن به نام های دارالمتولی  و دارالسلام یاد می شد. دارالحدیث در زمان شاه اسماعیل اول برای آموزش مباحث دینی ساخته شد.

قبرستان شهیدگاه:

قبرستان شهیدگاه در زمان شاه اسماعیل اول ، عنوان شهیدگاه را به خود اختصاص داد. شاه اسماعیل اول پس از فتح شروان، همراه بزرگان و سرکردگان صفوی جنازه پدر و جدش را به اردبیل منتقل کرد و در این مکان جای داد. هم چنین شهیدان جنگ چالدران در اینجا به خاک سپرده شدند.

چله خانه:

در آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی دو چله خانه وجود دارد که جهت خلوت نشینی بکار رفته است. چله قدیم برای شیخ صفی الدین و چله جدید برای صدرالدین موسی فرزند ایشان بود.

فرش اردبیل:

فرش معروف اردبیل در سال 946 هجری قمری در دوره صفویه و در زمان سلطنت شاه طهماسب اول بافته شد. این فرش از لحاظ الگو و طرح ترنجی تکامل یافته و دارای تاریخ بافت می باشد. در این فرش توازن اجزا به خوبی دیده و بالا و پایین ترنج میانی فرش، طرح رمزگونه ای از قندیل ها برای روشنی بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی به کار گرفته می شده است.

 

زمینه فرش اردبیل به رنگ آبی تیره و گل ها و نقش های اسلیمی به رنگ سرخ، سبز و زرد است و شامل غنچه ، شاخ و برگ، گلهای شاه عباسی و بندهای اسلیمی بوده که به طرز استادانه  انجام شده است. هم اکنون این فرش را در کف عمارت چینی خانه پهن کرده اند.

منبع : نشاط آوران